کمبود آب از مهمترین عوامل بازدارنده رشد و نمو گیاه و کاهش عملکرد به ویژه در مرحله گلدهی و گرده افشانی گیاهان است. به منظور ارزیابی اکوتیپ های سیاه دانه از لحاظ تحمل به تنش خشکی در مرحله گلدهی (انتهای فصل) آزمایش مزرعه ای به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در دانشگاه محقق اردبیلی اجرا در سال زراعی 96-1395 شد. فاکتور اصلی آزمایش شامل آبیاری (آبیاری کامل و قطع آبیاری در مرحله گلدهی) و عامل فرعی شامل اکوتیپ های مختلف سیاه دانه بودند. نتایج تجزیه واریانس داده ها نشان داد که تنش خشکی باعث کاهش معنی دار در تمامی صفات اندازه گیری شده به جز تاریخ گلدهی شد. مقایسه میانگین داده ها نشان داد که بیشترین مقدار عملکرد دانه و درصد روغن را به ترتیب اکوتیپ های سمیرم و کاظمین دارند. همچنین بیشترین وزن هزار دانه در تیمار آبیاری کامل و در اکوتیپ های اردستان و خمینی شهر حاصل شد. بر اساس نتایج تجزیه خوشه ای در شرایط تنش خشکی، اکوتیپ های مورد مطالعه در سه گروه مختلف قرار گرفتند که اکوتیپ های گروه سوم شامل اکوتیپ های خمینی شهر، سمیرم، اصفهان، اردستان و شهرضا از عملکرد و اجزای عملکرد بالاتری برخوردار بودند. بنابراین، اکوتیپ های مذکور به عنوان اکوتیپ های با عملکرد بالا و متحمل به تنش خشکی شناخته شدند. مقایسه اکوتیپ های مختلف سیاه دانه با ترسیم نمودار سه بعدی بر اساس عملکرد در شرایط آبیاری کامل (Yp) و تنش خشکی انتهای فصل (Ys) و هر یک از شاخص های تحمل تنش (STI) و شاخص پایداری عملکرد (YSI) نشان داد که از لحاظ این شاخص ها اکوتیپ های خمینی شهر، سمیرم، اصفهان، شهرضا و اردستان به عنوان اکوتیپ های برتر در هر دو شرایط محسوب می شوند.

ﺗ, ﻨ, ﺶ,ﺧ, ﺸ, ﮑ, ﯽ,ﺑ, ﻪ,ﻋ, ﻨ, ﻮ, ان ﯾ, ﮏ,چالش مهم در ﮐ, ﺎ, ﻫ, ﺶ,ﺗ, ﻮ, ﻟ, ﯿ, ﺪ,در ﮔ, ﯿ, ﺎ, ﻫ, ﺎ, ن ﺷ, ﻨ, ﺎ, ﺧ, ﺘ, ﻪ,ﺷ, ﺪ, ه اﺳ, ﺖ, ، معهذا ﺷ, ﻨ, ﺎ, ﺳ, ﺎ, ﯾ, ﯽ,و معرفی ژﻧ, ﻮ, ﺗ, ﯿ, ﭗ, ﻫ, ﺎ, ی متحمل ﺑ, ﻪ,ﺗ, ﻨ, ﺶ,خشکی ﯾ, ﮑ, ﯽ,از راهﮐ, ﺎ, رﻫ, ﺎ, ی ﻏ, ﻠ, ﺒ, ﻪ,ﺑ, ﺮ,ﺷ, ﺮ, اﯾ, ﻂ,ﻧ, ﺎ, ﻣ, ﺴ, ﺎ, ﻋ, ﺪ,ﻣ, ﺤ, ﯿ, ﻄ, ﯽ,اﺳ, ﺖ, . ﺑ, ﻪ, ﻣ, ﻨ, ﻈ, ﻮ, ر ﺷ, ﻨ, ﺎ, ﺳ, ﺎ, ﯾ, ﯽ,ژﻧ, ﻮ, ﺗ, ﯿ, ﭗ, ﻫ, ﺎ, ی ﻣ, ﺘ, ﺤ, ﻤ, ﻞ,و ﺣ, ﺴ, ﺎ, س ﺑ, ﺮ, ﻧ, ﺞ,ﺑ, ﻪ,ﺗ, ﻨ, ﺶ,ﺧ, ﺸ, ﮑ, ﯽ,در مرحله گلدهی در شرایط مزرعه ای ﺑ, ﺮ,اﺳ, ﺎ, س ﺷ, ﺎ, ﺧ, ﺺ, ﻫ, ﺎ, ی ﺗ, ﺤ, ﻤ, ﻞ,و ﺣ, ﺴ, ﺎ, ﺳ, ﯿ, ﺖ, ، آزﻣ, ﺎ, ﯾ, ﺸ, ﯽ,ﺑ, ﺎ,15 ژﻧ, ﻮ, ﺗ, ﯿ, ﭗ,ﺑ, ﺮ, ﻧ, ﺞ,در ﻗ, ﺎ, ﻟ, ﺐ,ﻃ, ﺮ, ح ﺑ, ﻠ, ﻮ, کﻫ, ﺎ, ی ﮐ, ﺎ, ﻣ, ﻞ,ﺗ, ﺼ, ﺎ, دﻓ, ﯽ,ﺑ, ﺎ,ﺳ, ﻪ,ﺗ, ﮑ, ﺮ, ار در دو ﻣ, ﺤ, ﯿ, ﻂ,ﺑ, ﺪ, ون ﺗ, ﻨ, ﺶ,(ﻏ, ﺮ, ﻗ, ﺎ, ب) و ﺗ, ﻨ, ﺶ,ﺧ, ﺸ, ﮑ, ﯽ,در ﺳ, ﺎ, ل زراﻋ, ﯽ,1397 در دو منطقه عباس آباد و کتالم اﺟ, ﺮ, ا ﮔ, ﺮ, دﯾ, ﺪ, . برای ارزیابی میزان حساسیت یا تحمل ژنوتیپ ها به تنش خشکی، عملکرد ژنوتیپ ها در شرایط بدون تنش (Yp) و تنش خشکی (Ys) و میانگین عملکرد کلیه ژنوتیپ ها در شرایط بدون تنش () و تنش ()، شاخص های تحمل تنش، میانگین حسابی (MP)، میانگین هندسی (GMP)، میانگین هارمونیک (HM)، تحمل (TOL)، تحمل به تنش (STI)، شاخص پایداری عملکرد (YSI)، شاخص عملکرد (YI) و حساسیت به تنش (SSI) مورد ارزیابی قرار گرفتند. از میان ژﻧ, ﻮ, ﺗ, ﯿ, ﭗ, ﻫ, ﺎ, ی مورد مطالعه ژنوتیپ های شصتک (62/54) و علی کاظمی (92/46) ﺑ, ﻪ, ﺗ, ﺮ, ﺗ, ﯿ, ﺐ,ﺑ, ﯿ, ﺸ, ﺘ, ﺮ, ﯾ, ﻦ,ﻣ, ﻘ, ﺪ, ار را ﺑ, ﺮ, ای شاخص HMﻧ, ﺸ, ﺎ, ن دادﻧ, ﺪ, . ﺑ, ﺮ,ﻣ, ﺒ, ﻨ, ﺎ, ی ﺷ, ﺎ, ﺧ, ﺺ,MP و GMP، ژنوتیپ های شصتک (04/61) و سنگ طارم (15/3) و بر ﻣ, ﺒ, ﻨ, ﺎ, ی شاخص STI ﺑ, ه ترتیب ژنوتیپ های شصتک (54/1) و علی کاظمی (08/1) برتر بودند. ﮐ, ﻤ, ﺘ, ﺮ, ﯾ, ﻦ,ﻣ, ﻘ, ﺪ, ار ﺷ, ﺎ, ﺧ, ﺺ,حساسیت به تنش (SSI) و ﺑ, ﯿ, ﺸ, ﺘ, ﺮ, ﯾ, ﻦ,ﻣ, ﻘ, ﺪ, ار شاخص پایداری عملکرد (YSI) ﺑ, ﺎ,روﻧ, ﺪ,رﺗ, ﺒ, ﻪ,ﻣ, ﺸ, ﺎ, ﺑ, ﻪ,ﺑ, ﻪ, ﺗ, ﺮ, ﺗ, ﯿ, ﺐ,ﺑ, ﺮ, ای ژنوتیپ های شیرودی (32/0) و خزر (76/0) ﻣ, ﺤ, ﺎ, ﺳ, ﺒ, ﻪ,ﺷ, ﺪ, . ﻋ, ﻤ, ﻠ, ﮑ, ﺮ, د در ﺷ, ﺮ, اﯾ, ﻂ,ﺗ, ﻨ, ﺶ,(Ys) ارﺗ, ﺒ, ﺎ, ط ﻣ, ﺜ, ﺒ, ﺖ,و ﻣ, ﻌ, ﻨ, ﯽ, داری ﺑ, ﺎ,ﻫ, ﻤ, ﻪ,ﺷ, ﺎ, ﺧ, ﺺ, ﻫ, ﺎ, ی ﺗ, ﻨ, ﺶ,به جز شاخص های تحمل (TOL) و میانگین هندسی (GMP) ﻧ, ﺸ, ﺎ, ن داد. تجزیه کلاستر بر اساس 10 شاخص مورد مطالعه در شرایط تنش خشکی باعث تشکیل 2 گروه گردید. بر اساس نتایج تجزیه به مؤلفه های اصلی، دو مؤلفه اول بیش از 6/92 درصد از اطلاعات کل را شامل شدند. مؤلفه اول 76/58 درصد تغییرات کل را توجیه کرد. با توجه به شاخص تحمل خشکی ژنوتیپ های شصتک، علی کاظمی و سنگ طارم نظر به دارا بودن بیشترین میزان عملکرد در هر دو شرایط محیطی و داشتن شاخص تحمل به تنش بالا به عنوان ژنوتیپ های متحمل پیشنهاد می شوند.

To investigate the effects of water deficit stress and bio and non-bio fertilizers on Thymus Vulgaris, a split plot experiment was conducted based on randomized complete block design with three replications in 2017 in Asgarya agricultural field in Yazd. The treatments included water tension: W1=7 (Control), W2=12 and W3=17 days irrigation intervals as the main factor and bio and non - bio fertilizers at five levels including B1= control (without fertilizer), B2= endo mycorrhiza (Glomus), B3= Azospirillum bacteria, B4= Pseudomonas bacteria and B5= chemical fertilizer (NPK) a sub – factors. Results showed that the highest flowering branches yield, a, b, and total chlorophylls and nitrogen and phosphorus elements were observed in 17 days of irrigation (W3). 12 days of irrigation treatment (W2) showed the highest potassium element rate. The highest a, b and chlorophylls and nitrogen were observed in Azospirillum treatment (B3). The highest total chlorophyll, phosphorus element, carotenoids and flavonoids were observed in Pseudomonas treatment (B4); the highest potassium element rate were obtained in mycorrhiza treatment (B2); the highest flowering branches yield were observed in NPK treatment (B5) and control (B1) treatment resulted in the highest anthocyanin

به منظور ارزیابی ژنوتیپ های عدس از نظر تحمل به خشکی در مرحله گلدهی آزمایشی بصورت اسپلیت پلات بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال های 92-1391 در دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز اجرا شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر متقابل ژنوتیپ × تنش خشکی برای همه صفات به جز 50% سبز شدن، 50% گلدهی و ارتفاع بوته معنی دار بود که حاکی از واکنش متفاوت ژنوتیپ ها از نظر آن صفات نسبت به تنش خشکی بود. اثر متقابل سه جانبه سال × ژنوتیپ × سطوح تنش خشکی برای هیچ یک از صفات مورد بررسی معنی دار نبود که نشان دهنده تاثیر مشابه تنش خشکی روی ژنوتیپ ها از لحاظ صفات مورد مطالعه در دو سال زراعی بود. مقایسه میانگین صفات از نظر اثر متقابل ژنوتیپ × تنش خشکی نشان داد اگرچه کلیه ژنوتیپ ها در شرایط تنش خشکی نسبت به شرایط بدون تنش کاهش عملکرد معنی داری داشتند، اما ژنوتیپ شاوی ورزقان هم در شرایط بدون تنش خشکی و هم در شرایط واجد تنش، نسبت به سایر ژنوتیپ ها عملکرد بهتری از خود نشان داد. در هر دو سال، شاخص های MP، HARM ،GMP وSTI  دارای همبستگی مثبت و معنی داری در سطح احتمال 1% با عملکرد دانه در شرایط تنش و بدون تنش بودند، بنابراین شاخص های برتر جهت شناسایی ژنوتیپ های متحمل به تنش خشکی و با پتانسیل عملکرد بالا شناخته شدند، که بر اساس آن ها ژنوتیپ های کلیبر، قره داغ، هوراند دانه ریز، داغ قیه قشلاقی و شاوی ورزقان به عنوان متحمل ترین ژنوتیپ ها نسبت به تنش خشکی شناخته شدند.

مقدمه و هدف: در مناطق نیمه خشک نظیر بخش وسیعی از کشور ایران به دلیل پراکنش نامطلوب بارندگی و افزایش یکباره دما در زمان پر شدن دانه، کاهش رطوبت خاک از جمله مهم ترین عامل نقصان رشد و نمو گندم محسوب می شود، لذا با ارزیابی اثرات تنش خشکی روی ارقام مورد مطالعه می توان مطلوب ترین رقم را تشخیص داد و از آن برای اهداف به نژادی آتی استفاده نمود. بنابراین هدف از این پژوهش شناسایی ارقام متحمل به خشکی و نیز خصوصیات آن‏ها با کمک شاخص های مقاومت به خشکی می باشد که سبب عملکرد بالاتر در شرایط اقلیمی خشک می شوند. مواد و روش ها: آزمایش حاضر در مزرعه آموزشی-پژوهشی دانشگاه پیام نور مرکز اسدآباد در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط تیمار رطوبتی در سال زراعی 96-1395 طراحی و اجرا گردید. تیمار رطوبتی در شرایط اعمال تنش خشکی به­ صورت قطع آبیاری بعد از گل دهی و در شرایط بدون تنش خشکی مطابق معمول منطقه تحقیق انجام پذیرفت. تعداد 14 رقم از مجموع ارقام قدیم و جدید گندم نان در این پژوهش استفاده گردید. از شاخص های تحمل به خشکی در این پژوهش استفاده گردید. یافته ها: نتایج مقایسه میانگین‏ ها این آزمایش نشان داد که بیشترین میانگین عملکرد در شرایط بدون تنش خشکی و تنش خشکی به ترتیب مربوط به رقم 10 و 2 بود. بیشترین شاخص Stress Tolerance Index، Mean Productivity،Geometric Mean Productivity،Harmonic Index، Abiotic-stress Tolerance Index، Modified Stress Tolerance index in without drought stress، Modified Stress Tolerance index in drought stress و Stress Tolerance Score را ارقام شماره 10، 2 و 6 داشتند. نتایج حاصل از تحلیل همبستگی بین شاخص­ ها و میانگین عملکرد در شرایط بدون تنش خشکی و تنش خشکی نشان داد که مناسب ­ترین شاخص برای غربال کردن ارقام در دو شرایط محیطی در این مطالعه، شاخص­ های STI، ATI، K1STI، K2STI، STS، MP، HAM و GMP بودند. همچنین تجزیه به مولفه­ های اصلی نشان داد که 69/3 درصد تغییرات متغیرهای مورد بررسی در شرایط بدون تنش و تنش خشکی توسط مؤلفه اول و 99/4 درصد تغییرات مذکور توسط مؤلفه ‏های اول و دوم قابل توجیه می­ باشد. نتیجه گیری: در این مطالعه شاخص ­های STI، ATI، K1STI، K2STI، STS، MP، HAM و GMP مطلوب تشخیص داده شدند. لذا این شاخص­ های توانستند ارقام متحمل به خشکی و دارای عملکرد مطلوب در هر دو شرایط محیطی مورد بررسی (شرایط بدون تنش خشکی و تنش خشکی) را شناسایی نمایند. ارقامی که توانستند در هر دو شرایط محیطی توسط شاخص ­های مذکور مورد گزینش قرار بگیرند به ترتیب شامل ارقام شماره 10، 2 و 6 بودند

تنش خشکی یکی از مهترین عوامل محیطی محدود کننده رشد و تولیدات گیاهی در اکثر نقاط دنیا از جمله ایران است. گیاهان با استراتژی های مختلف از جمله تغییر در متابولیسم آنزیم های آنتی اکسیدان خود را با تنش های محیطی وفق می دهند. پونه معطر گیاهی است دارویی، معطر و متعلق به تیره نعناعیان بوده که به طور وسیعی در طب سنتی مورد استفاده قرار می گیرد. به منظور بررسی اثر تنش خشکی بر رشد، فتوسنتز و فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان دو اندام ریشه و برگ، آزمایشی در شرایط کنترل شده گل خانه ای در قالب طرح کاملا تصادفی با چهار تیمار در مرحله گل دهی انجام شد. تنش خشکی در چهار سطح ظرفیت های مزرعه ای 25، 50، 75 و 100 درصد مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که تنش خشکی منجر به کاهش معنی دار پارامترهای رشد، تولیدمثلی و فتوسنتزی شد. سطح فعالیت آنزیم های سوپراکسید دیسموتاز، پراکسیداز و آسکوربات پراکسیداز تحت تنش خشکی در هر دو اندام افزایش یافته و میزان افزایش در ریشه بالاتر از برگ ها بود. فعالیت آنزیم کاتالاز برخلاف سایر آنزیم های آنتی اکسیدان با افزایش سطح تنش خشکی کاهش یافته و بیشترین فعالیت این آنزیم در برگ ها مشاهده شد. بنظر می رسد گیاه پونه معطر با اختصاص کمتر کربن برای رشد، افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان و تنظیم پراکنش آنزیم ها در اندام های مختلف می تواند تنش خشکی را تحمل نماید.

اثر نیتروژن از منبع آلی و شیمیایی بر راندمان عناصر (نیتروژن و فسفر) در شرایط تنش آبی به خوبی مشخص نشده است. بنابراین آزمایشی مزرعه ای با هدف تعیین اثر منابع مختلف نیتروژن و تنش خشکی بر کارایی نیتروژن و فسفر در ذرت به صورت طرح کرت های خرد شده به اجرا درآمد. کرت های اصلی شامل تیمار آبیاری در دو سطح (آبیاری بدون تنش و قطع آب در مرحله گل دهی به مدت دو هفته) و کرت های فرعی شامل کودهای نیتروژن دار (کود گاوی: 40.8 تن در هکتار، مرغی: 13.3 تن در هکتار، اوره: 435 کیلوگرم در هکتار، تلفیق کود گاوی با اوره: به ترتیب 20.4 تن در هکتار و 217 کیلوگرم در هکتار) و شاهد (عدم مصرف کود) بودند. نتایج نشان داد اثر تنش کم آبی و نوع کود بر جذب نیتروژن معنی دار بود، اما جذب فسفر فقط تحت تاثیر نوع کود قرار گرفت، بطوری که بالاترین جذب نیتروژن و فسفر با بکارگیری کود مرغی بدست آمد. همچنین برهمکنش تنش کم آبی با نوع کود بر کارایی زراعی نیتروژن و فسفر و کارایی فیزیولوژیک نیتروژن معنی دار بود (P<0.01). اثر تنش کم آبی بر کارایی جذب نیتروژن و فسفر معنی دار نبود، ولی نوع کود بر این صفت اثر معنی داری داشت. کارایی فیزیولوژیک فسفر در اثر تنش آبی به طور معنی داری کاهش یافت. کارایی زراعی نیتروژن و فسفر و کارایی فیزیولوژیک نیتروژن با مصرف کود مرغی و گاوی و تحت شرایط تنش کم آبی به طور معنی داری کمتر از آبیاری بدون تنش بود. به طور کلی بالاترین کارایی زراعی و جذب نیتروژن و فسفر با بکارگیری کود مرغی در شرایط آبیاری بدون تنش و یا تلفیق کود گاوی با اوره در شرایط تنش کم آبی بدست آمد.

بازیابی سریع و کارآمد گیاه زراعی از تنش خشکی ممکن است یکی از عوامل کلیدی تعیین کننده سازگاری با خشکی در گیاهان باشد. آزمایش حاضر به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار و به منظور بررسی نقش تحمل خشکی و آبیاری مجدد پس از تنش در لاین های امیدبخش عدس در مرحله گلدهی اجرا شد. تیمارهای این پژوهش شامل شش لاین امیدبخش عدس، تنش خشکی (شاهد (آبیاری در 80% ظرفیت مزرعه ای یا تخلیه رطوبتی % 20)، تنش متوسط (آبیاری در 55% ظرفیت مزرعه ای یا تخلیه رطوبتی % 45) و تنش شدید (آبیاری در 30% ظرفیت مزرعه ای یا تخلیه رطوبتی %70))، و سه زمان نمونه برداری (سه و شش روز پس از تنش و دو روز پس از آبیاری مجدد (ریکاوری)) بود. تنش خشکی باعث کاهش کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، کارتنوئید، پروتئین، عملکرد و اجزای عملکرد شد و کاهش این صفات در زمان شش روز پس از تنش بیشتر بود. اما در شرایط آبیاری مجدد افزایش این صفات قابل مشاهده بود. نتایج نشان داد که همبستگی H2O2 و MDA مثبت و معنی­دار بود. علاوه بر این، تنش خشکی موجب افزایش میزان پرولین،  H2O2،MDA  و فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدان (کاتالاز، پلی­فنل­اکسیداز و پراکسیداز) شد. افزایش شدت و مدت زمان تنش موجب افزایش بیشتر این صفات شد. علاوه بر این، در شرایط بازیابی کاهش معنی­دار اثرات مخرب تنش (میزان H2O2، MDA) و فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدان قابل مشاهده بود. اثر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد (تعداد دانه، تعداد غلاف، وزن 100 دانه و عملکرد دانه) لاین های عدس متفاوت بود. تنش خشکی در مرحله گلدهی باعث کاهش تعداد دانه، غلاف در بوته و وزن صددانه شد که منجر به کاهش عملکرد شد. اگرچه لاین 2 در شرایط نرمال و تنش خشکی بیشترین عملکرد را داشت، کمترین میزان عملکرد در لاین 1 در شرایط تنش مشاهده شد .براساس نتایج این آزمایش لاین 2 لاین مناسبی برای کشت در مناطقی که با تنش کم آبی مواجه هستند به نظر می رسد.